تو را آزاد نمودم ولى مشروط باينكه تمام قيمت خود را بياورى و اگر نياوردى دوباره رقّ و مملوك ميباشى پس در اين قسم از مكاتب عين مورد بحث مولى بنده‌اش را اوّل آزاد كرده سپس بواسطه تخلّف شرط او را به رقيّت دوباره بر مىگرداند . جواب مرحوم شارح مىفرماين : اين اشكال وارد نيستت و مورد بحث با مكاتب مشروط متفاوت و فرق بينشان مىباشد زيرا در محل بحث فرض اين استكه مولى مملوكش را آزاد مىكند و سپس قصدش اينستكه اگر به شرط عمل نكرد وى را از حريّت حاصل شده به رقيّت قبل برگرداند و پرواضح است كه اين معنا شرعا مستحيل است زيرا حرّ ديگر مملوك و رقّ نمىشود مگر به اسباب مضبوط و مشخّص كه قطعا شرط از جمله آنها نيست بخلاف مكاتب مشروط كه در اين قسم از مكاتبه مقصود اين است كه از ابتداء امر عتق مشروط و معلّق بوده و بعبارت ديگر : از همان زمان اوّل قصد اين است كه عتق واقع نشود مگر پس از اعطاء تمام قيمت بطوريكه وقتى عبد تمام قيمتش را پرداخت پس از آن عتق حاصل مىشود . سؤال تقرير و بيانى كه در مكاتب مشروط شد با ظاهر قول مولى در اين قسم از مكاتبه منافات دارد چه آنكه مولى به مملوك مىگويد اگر تمام قيمت را نياوردى به رقيّت بر مىگردى و معناى برگشتن اين است كه قبلا حرّ شده و الّا اطلاق برگشتن نبايد صحيح باشد ، پس مورد بحث با مكاتب مشروط